KONTRAST 
Smaki Urzecza
Urzecze to mikroregion etnograficzny, który rozciąga się po obydwu brzegach Wisły, pomiędzy ujściami Pilicy i Wilgi a Siekierkami i prawobrzeżną Saską Kępą. Łączył w sobie wiele napływowych elementów, dzięki czemu jest unikalny w krajobrazie kulturowym Mazowsza.
Urzecze słynęło z żyznych gleb i bogactwa plonów. Zrodziła się tu specyficzna kuchnia, łącząca -dzięki kontaktom kulturowym z przybyszami – różnorodne tradycje kulinarne.
Powszechne było wykorzystanie ziemniaków, buraków i mąki. Dobrze znane były kiszki ziemniaczane, pyzy, a także zupy, w tym świąteczny barszcz chrzanowo-buraczany.
Chrzan symbolem Wielkanocy
Chrzan to roślina znana od lat. Dodaje smaku wędlinom i mięsiwom podawanym na zimno, stanowi też domowe lekarstwo na przeziębienia i.. przejedzenie. To także niezbędny dodatek wielkanocnego barszczu gotowanego na Urzeczu.
Roślina ta jest mocno zakorzeniona w tradycji wielkanocnej i ludowych wierzeniach o Męce Pańskiej. Tarty korzeń wyciska z oczu łzy, które symbolizują gorycz i cierpienie Chrystusa. W niektórych regionach w Polsce domownicy musieli zjeść cały korzeń chrzanu jeszcze przed rozpoczęciem śniadania wielkanocnego. Miało to zapewnić domownikom siłę podczas pokonywania trudności losu. Chrzan wkładany do święconki miał zapewniać spokój w życiu rodzinnym i zapobiegać nieszczęściom.
Z chrzanem związana jest jedna z ludowych legend (opowieści apokryficznych) o ukrzyżowaniu Jezusa. Według niej, gdy Żydzi przybijali Jezusa do krzyża, Cygan chciał im w rym przeszkodzić i ukradł jeden gwóźdź, który następnie zakopał w piachu. Niestety oprawcom nie udało się odzyskać skradzionego gwoździa, gdyż na jego miejscu wyrósł chrzan. Ta ludowa legenda tłumaczy, dlaczego nogi Jezusa na krzyżu przybite były tylko jednym gwoździem.
Barszcz na świątecznym stole
Barszcz chrzanowo-buraczany przygotowywano na Urzeczu tradycyjnie na święta wielkanocne. Miał on swoją symbolikę, związaną z Wielkanocą i rytmem życia na wsi. Czerwień buraków symbolizowała Krew Pańską, jajka – odrodzenie i nowe życie, kiełbasa oznaczała dostatek, chrzan zaś siłę, energię i zdrowie. Z tych składników powstała zupa, którą spożywano przy wielkanocnym stole.
Dziś, poza tradycyjnymi świętami wielkanocnymi, barszcz chrzanowo-buraczany jest często serwowany podczas lokalnych festynów i wydarzeń, jako jeden z symboli kuchni i dziedzictwa kulinarnego Urzecza.
Przepis na barszcz chrzanowo-buraczany
Składniki
- 1 kg buraków
- 2 łyżki cukru
- 1 łyżka soli
- 2 łyżki octu 10%
- 1 słoik mocnego tartego chrzanu
- 1 żółtko
- ½ l słodkiej śmietany lub mleka przyprawy do smaku
Sposób przygotowania
Buraki obieramy i kroimy w krążki, zalewamy ciepłą wodą, dodajemy ocet, cukier sól, przyprawy (ziele angielskie, liść laurowy) i zostawiamy w ciepłym miejscu na 2-3 dni. Po tym czasie całość podgrzewamy na wolnym ogniu ok. 15 minut, ostrożnie, by nie doprowadzić do zagotowania. Odcedzamy buraki i podgrzewamy wywar (bez zagotowania) przez następne 10 minut. Następnie dodajemy tarty chrzan podgrzewamy kilka minut. Na końcu dodajemy mleko lub śmietanę z roztrzepanym żółtkiem i wszystko powoli gotujemy przez kilka minut. Możemy całość doprawić do smaku octem i cukrem. Barszcz podajemy z ugotowaną białą kiełbasą i jajkami na twardo.
Bibliografia
- Stanaszek Łukasz Maurycy. Nadwiślańskie Urzecze. Czersk: Towarzystwo Opieki nad Zabytkami Oddział w Czersku, 2014.
- Zduńczykowie Magdalena i Patryk. Kuchnia Urzecza. Czersk: Towarzystwo Opieki nad Zabytkami Oddział w Czersku, 2020.
- Zowcza, Magdalena. Biblia ludowa. Interpretacje wątków biblijnych w kulturze ludowej. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2013.
Opracowanie: Robert Andrzej Dul
Przygotowanie potrawy: Grażyna Leśniak
