Kościół pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Dobrzykowie

Kościół pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Dobrzykowie został wzniesiony w 1774 roku z funduszu wojewody witebskiego Józefa Sołłohuba na miejscu starszej świątyni z 1609/1635 roku. Murowana zakrystia pochodzi z tamtego wcześniejszego kościoła. Jest to drewniana budowla w konstrukcji zrębowej, oszalowana, z ośmioboczną wieżyczką i stropem kasetonowym. Dach i elewacje przechodziły istotne remonty, między innymi w latach 1972–1974. W wyposażeniu znajdują się cenne zabytki: późnorenesansowa ambona z końca XVI wieku, barokowe stalle z kościoła Norbertanek z Płocka, chrzcielnica z piaskowca z XVI wieku oraz obraz Matki Najświętszej z Dzieciątkiem z I połowy XVII wieku, wokół którego od 1677 roku prowadzono zapisy łask. Kościół jest ważnym celem pielgrzymek i miejscem lokalnych odpustów związanych z kultem maryjnym.

Historia

Parafia w Dobrzykowie powstała prawdopodobnie w drugiej połowie XIV wieku. Według dokumentów najstarsza znana wzmianka o plebanie dobrzykowskim, księdzu o imieniu Klemens, pochodzi z 1453 roku. W 1489 roku, według zachowanych źródeł, wzniesiono pierwszy kościół na miejscu obecnej świątyni. W 1506 roku kościół został przyłączony do parafii w Radziwiu przez biskupa płockiego, a jego wyposażenie oddano kolatorom. Status parafii w Dobrzykowie przywrócono w 1635 roku decyzją biskupa płockiego Stanisława Łubieńskiego. W tym samym czasie ukończono budowę nowej świątyni – wtedy powstała murowana zakrystia i skarbiec, które zachowały się do dziś. W 1693 roku parafia należała do dekanatu gostynińskiego w diecezji płockiej. W wyniku reorganizacji diecezji, po utworzeniu Królestwa Kongresowego, Dobrzyków został włączony do archidiecezji warszawskiej. Później, w 1925 roku, parafia powróciła do diecezji płockiej, włączona wtedy do dekanatu gąbińskiego.

W dokumentach z 1763 roku pojawia się wzmianka o poważnej kradzieży — skradziono wtedy srebra, monstrancje, kielichy, wota i szaty liturgiczne, tak że kapłan nie miał w czym odprawić mszy. W latach 1775–1776, podczas posługi duszpasterskiej księdza Jana Gilewicza, dokonano gruntownej przebudowy kościoła z użyciem drewna z poprzedniej konstrukcji. Na belce tęczowej umieszczono datę „1774”, a przebudowę zainicjował ówczesny dziedzic dóbr dobrzykowskich — wojewoda witebski, Józef Sołłohub. Był on ówcześnie właścicielem majątku i pragnął ufundować nową świątynię. Kościół został konsekrowany w 1806 roku. Również w czasie powstania styczniowego (1863) kościół i parafia odegrały ważną rolę — ówczesny proboszcz przewodniczył pochówkowi 19 powstańców styczniowych, poległych w obu potyczkach: bitwie pod Kunkami (15 maja 1863) oraz potyczce pod Ciechomicami (20 lipca 1863). Miejscem ich spoczynku był cmentarz parafialny w Dobrzykowie.

W kwietniu 1918 roku, żołnierze niemieccy zarekwirowali trzy dzwony kościelne, w tym jeden z 1570 roku oraz dwa nowsze z 1913 roku. Po wojnie odbudowa i odrestaurowanie świątyni powierzono proboszczowi ks. Stanisławowi Godlewskiemu. W 1945 roku odbudowano parkan, a po 1947 roku wykonano prace malarskie wewnątrz kościoła, odnowiono ołtarze i konfesjonały.

W latach 1970–1974 przeprowadzono kolejny poważny remont: kościół oszalowano, pokryto nowym dachem, położono nową podłogę, sufit, lamperię, a budynek podniesiono o 75 centymetrów na nowym murowanym fundamencie. Dokonano też konserwacji ołtarzy, stalli i wyposażenia wnętrza. W latach 1982–2010 dokonano wymiany pokrycia dachu na blachę miedzianą, remontu dzwonnicy, odnowienia ołtarzy bocznych, oraz ułożono chodniki na cmentarzu. W 2020 roku przeprowadzono kolejny etap renowacji zewnętrznej — prace konserwatorskie objęły elewację i inne elementy konstrukcyjne. W latach 2010–2016 zainstalowano ogrzewanie elektryczne, zakupiono nowe ławki, obrusy, szaty liturgiczne, przeprowadzono remont plebanii oraz doprowadzono do ułożenia chodników przy cmentarzu. Te prace pozwoliły zachować historyczny charakter świątyni, ale jednocześnie dostosować ją do współczesnych potrzeb wspólnoty parafialnej.

Architektura świątyni

Kościół w Dobrzykowie to budowla drewniana, w konstrukcji zrębowej i oszalowana. Nawa zbudowana jest na planie kwadratu, nad nią wznosi się ośmioboczna sygnaturka ze stożkowym hełmem. Dachy pokryte są blachą, nad nawą i zakrystią dwuspadowe, nad prezbiterium znajduje się dach trójspadowy. Wnętrze przykryte jest stropem kasetonowym. Nad zakrystią zaś sklepienia kolebkowo-krzyżowe i kolebkowe z lunetą. Przed wejściem głównym otoczonego drzewami kościoła, znajduje się charakterystyczny portyk, wsparty na dwóch solidnych, drewnianych kolumnach. Kościół jest orientowany — z prezbiterium skierowanym na wschód.

Wyposażenie

Ołtarz główny pochodzi z XVIII wieku i został tu przeniesiony ze skasowanego w Płocku klasztoru sióstr norbertanek. Znajduje się w nim namalowany na desce cudowny obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem, pochodzący z I połowy XVII wieku. Tło przykryte zostało pąsowym materiałem, na którym zawieszone są wota dziękczynne. Maryja i Jezus okryci są suknią wyszywaną złotą nicią i perłami, a nad ich głowami znajdują się korony. Obraz ten pochodzi z kaplicy w Górkach Dobrzykowskich, gdzie na początku XVIII wieku miały miejsce objawienia maryjne. Kult obrazu istniał już wcześniej – w XVII wieku założono specjalną księgę łask (tzw. Liber Miraculum), które Matka Boża zsyłała na wiernych za pośrednictwem tego obrazu. Niestety księga została wypożyczona do Warszawy przed II wojną światową i nigdy już nie wróciła. Na zasłonie obrazu ołtarza głównego znajduje się wizerunek św. Anny Samotrzeciej z I połowy XIX wieku. W wyposażeniu kościoła znajdują się barokowe stalle z XVIII wieku, pochodzące również z kościoła norbertanek, nadające wnętrzu wyjątkowy charakter. Zachowała się także późnorenesansowa ambona z końca XVI wieku, zdobiona rzeźbionymi figurami świętych. Wśród elementów dawnych wyposażenia jest również XVI-wieczna chrzcielnica z piaskowca, z drewnianą pokrywą z XVII wieku. Na belce tęczowej z datą „1774” umieszczono, datowaną na pierwszą połowę XVI wieku, rzeźbioną Grupę Ukrzyżowania — Matkę Bożą, św. Jana Ewangelistę i klęczącą św. Marię Magdalenę — pod barokowym krucyfiksem z XVIII wieku. Warto też zobaczyć cenny, późnorenesansowy świecznik wiszący (meluzyna) z końca XVI wieku o kształcie głowy jelenia.

Na cmentarzu przykościelnym znajduje się murowana, otynkowana kapliczka z połowy XIX wieku, która w przeszłości służyła jako miejsce odprawiania Mszy dla pielgrzymów, gdy stary kościół był zbyt mały, by pomieścić wszystkich uczestników nabożeństw. Przy kapliczce corocznie kończy się procesja w uroczystość Bożego Ciała. Przed kościołem znajduje się także drewniana dzwonnica. Na terenie kościoła znajdują się też inne obiekty: figura św. Jana Nepomucena (fundacja z 1956 roku), tablica upamiętniająca ofiary represji w latach 1942–1956, a także krzyż ufundowany w 1933 roku przez miejscowych wodniaków, renowowany w 2018 roku.

Znaczenie dla społeczności

W czasie powstania listopadowego parafia przekazała srebrne przedmioty liturgiczne jako daninę dla uzbrojenia oddziałów powstańczych. W czasie I wojny światowej parafia angażowała się w pomoc dla dzieci i rodzin — organizowano dożywianie i ochronę. Po wybuchu II wojny światowej i okupacji kościół doznał poważnych zniszczeń, a po wojnie społeczność parafialna wraz z kolejnymi proboszczami podjęła trud odbudowy i rekonstrukcji obiektów sakralnych.

Wspólnota parafialna ukazywała swoją solidarność i wierność tradycji — odrestaurowano kościół, odbudowano dzwonnicę, plebanię, przywrócono dekoracje, dzwony i wyposażenie wnętrza. Kult obrazu Matki Bożej Dobrzykowskiej sprawił, że parafia była miejscem pielgrzymek i modlitw, a liczne świadectwa łask i cudów zawarte w dawnych księgach potwierdzały głęboką wiarę mieszkańców.