Kościół pw. Przemienienia Pańskiego w Kurdwanowie

Kościół w Kurdwanowie jest jedną z najstarszych drewnianych świątyń regionu i do dziś zachowuje wyjątkowo czytelne ślady swojej wielowiekowej historii. Najważniejsza część budowli, czyli obecne prezbiterium, została przeniesiona do wsi w 1737 roku jako dawna kaplica z miejscowości Miedniewice. Przez kolejne stulecia kościół był rozbudowywany i przekształcany. Świątynia pełni nie tylko funkcję sakralną, lecz także stanowi lokalny punkt odniesienia dla tradycji i pamięci mieszkańców.

Historia

Kościół Przemienienia Pańskiego w Kurdwanowie ma historię, sięgającą początków XVII wieku i w niezwykły sposób związaną z Miedniewicami i Puszczą Mariańską. Najstarsza świątynia w tym miejscu powstała w latach 1612 – 1615 z inicjatywy Mikołaja Kurdwanowskiego, który doprowadził również do erygowania parafii. Ten pierwszy kościół nie zachował się do naszych czasów, ponieważ został rozebrany i przeniesiony do Puszczy Mariańskiej, gdzie istniał aż do lat 90. XX wieku, kiedy spłonął w wyniku podpalenia.

W roku 1676 w Miedniewicach wzniesiono drewnianą kaplicę, w której pierwotnie znajdował się cudowny obraz Matki Bożej Miedniewickiej. Obraz wisiał na drewnianym słupie, a sama kaplica była miejscem żywego kultu. Kilkadziesiąt lat później, w 1737 r., podjęto decyzję o jej przeniesieniu. Według przekazu była ona wzniesiona przez Mikołaja Wiktoryna Grudzieńskiego, a przeniesienia dokonano staraniem generała wojsk polskich – Goszczyńskiego. Początkowo planowano ustawić ją w Kościelnej Górze. Kaplicę rozebrano na części, załadowano na wozy i rozpoczęto transport. Właśnie z tym momentem wiąże się jedna z najważniejszych lokalnych legend. Kiedy wozy przewożące elementy kaplicy dotarły do podmokłej łąki w pobliżu dzisiejszego Kurdwanowa, ugrzęzły tak głęboko, że żadna siła nie mogła ich ruszyć. Traktowano to jako znak Opatrzności. Zdecydowano, że świątynia powinna stanąć dokładnie w miejscu, gdzie wozy się zatrzymały, a nie tam, gdzie pierwotnie planowano. Historia o tym wydarzeniu jest nadal żywa wśród mieszkańców. Co ciekawe, teren nadal jest podmokły, a mimo lokalnych powodzi przez ponad trzysta lat woda nigdy nie dostała się do wnętrza świątyni.

Kaplica z Miedniewic stała się prezbiterium nowego kościoła w Kurdwanowie. W kolejnych latach dostawiono pierwszą część nawy, a w latach 30. XX wieku — jej drugą część oraz wieżę z dzwonnicą i chórem muzycznym. Świątynia stopniowo przyjmowała obecną bryłę, zachowując jednak wyraźny układ wynikający z połączenia elementów pochodzących z różnych epok.

Parafia prowadzi kronikę założoną na początku XX wieku, w której opisano jej historię oraz liczne wydarzenia z życia Kościoła. W zakrystii przechowywany jest album fotografii, z których najstarsze pochodzą z roku 1936. Świątynia była wielokrotnie remontowana. W roku 2004, z inicjatywy Macieja Mroczkowskiego, przeprowadzono generalny remont całej konstrukcji. W roku 2024 wykonano kolejny gruntowny remont obejmujący dachy oraz ściany kościoła. Na przestrzeni lat dbałość o świątynię była wspólną odpowiedzialnością okolicznych mieszkańców. Do dziś obowiązuje zwyczaj, w którym poszczególne wsie dbają o czystość, porządek i wykonują drobne prace na rzecz kościoła.

W roku 1918 lokalni dziedzice ufundowali w Kurdwanowie okazały krzyż parafialny. W roku 2018 wichura powaliła go, lecz z odzyskanego drewna wykonano krzyż znajdujący się dziś w prezbiterium oraz liczne małe krzyżyki rozdane mieszkańcom. Na miejscu starego krzyża postawiono nowy, zawierający kapsułę czasu. Na zewnątrz kościoła umieszczono tablicę przedstawiającą historię świątyni oraz listę dawnych proboszczów.

Architektura i wyposażenie

Kościół jest obiektem drewnianym o konstrukcji zrębowej, w którym ściany są szalowane poziomymi deskami wzmocnionymi lisicami. Bryła jest urozmaicona i wyraźnie zróżnicowana, głównie dzięki wysuniętemu prezbiterium pochodzącemu z dawnej kaplicy miedniewickiej, a także dzięki charakterystycznej wieży umieszczonej nad częścią frontową kościoła. Elementem wyróżniającym jest kopuła wieży oraz sygnaturka umieszczona na skrzyżowaniu połaci dachowych. Kościół jest orientowany z prezbiterium skierowanym na wschód. Konstrukcja kościoła zachowała cechy budowli z różnych epok. W prezbiterium widoczne są elementy starszej techniki budowlanej, typowej dla drugiej połowy XVII wieku. W nawie przeważają elementy konstrukcji z początku dwudziestego wieku, wyróżniające się starannym wykonaniem i dbałością o proporcje. Dach pokryty jest gontem.

Podczas prac remontowych prowadzonych w 2004 roku, pod zerwanymi wewnątrz kościoła deskami znaleziono stare, cenne malowidła. Odkryte polichromie widnieją bezpośrednio na balach, z których zbudowana jest świątynia. Na ścianach widoczne są zacheuszki. Na ścianie ołtarzowej światło dzienne ujrzało ogromnych rozmiarów płótno, odsłaniające, pomimo zniszczenia, postacie aniołów. Malowidła na bokach prostokątnej nawy zdradzają niegdysiejszy, różowy odcień ścian z symbolicznymi motywami, a w części prezbiterialnej – błękitny ze scenami figuralnymi. Barokowy ołtarz główny poświęcony jest Przemienieniu Pańskiemu. W nawie znajdują się dwa ołtarze boczne: ołtarz Matki Bożej Częstochowskiej oraz ołtarz Najświętszego Serca Jezusowego. Na uwagę zasługuje także ambona zwieńczona figurą św. Jana Nepomucena. Na wprost ambony ustawiona została piękna XVII-wieczna rzeźba Chrystusa Frasobliwego. Belka tęczowa oddziela prezbiterium od nawy i przedstawia scenę ukrzyżowania. W kościele znajduje się wiele obrazów przedstawiających sceny biblijne i postacie świętych, w tym modlitwę Jezusa w Ogrójcu, wizerunek Świętej Rodziny, obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem oraz wizerunki kardynała Stefana Wyszyńskiego i Jana Pawła II. Te ostatnie zostały namalowane przez miejscową artystkę Annę Zielińską. Przykościelny teren jest ogrodzony parkanem, wyznaczającym granice dawnego cmentarza parafialnego. Z tej nekropolii zachował się jedynie nagrobny krzyż Hipolita Pruss Słubickiego. Na terenie tym znajduje się również rzeźba Jana Pawła II wykonana w roku 1987 przez rzeźbiarza Krzysztofa Zielińskiego. Informacja o powstaniu rzeźby dotarła do papieża, który udzielił błogosławieństwa parafii. Ponadto przed kościołem umieszczono figurę z roku 2012, upamiętniającą 400 lat istnienia parafii. Mieszkańcy ufundowali również figurę Matki Bożej ustawioną po pierwszej pielgrzymce papieża Jana Pawła II do Polski. W zakrystii przechowywana jest kopia obrazu Świętej Rodziny związana z kultem miedniewickim oraz fotel Aleksandra Kakowskiego.

Miejscowość i osoby z nią związane

Nazwa Kurdwanów najprawdopodobniej pochodzi od dawnego określenia koziej skóry, co może wskazywać na dawne zajęcia związane z hodowlą tych zwierząt. W średniowieczu wieś ta dała Kościołowi znaczących duchownych, między innymi Floriana, kanonika krakowskiego, oraz Jakuba, biskupa płockiego.

W dziejach parafii ważną rolę odegrali liczni duchowni. Wśród najważniejszych z nich znajduje się Aleksander Kakowski — późniejszy prymas Królestwa Polskiego i członek Rady Regencyjnej, która w roku 1918 przekazała władzę Józefowi Piłsudskiemu. To on udzielił święceń biskupich Achille Rattiemu, późniejszemu papieżowi Piusowi XI. Następcą Kakowskiego w Kurdwanowie był ksiądz Antoni Szlagowski, późniejszy biskup, bardzo zasłużony dla Archidiecezji Warszawskiej. Podczas okupacji to właśnie u niego przechowywano serce Fryderyka Chopina, chroniąc je przed zniszczeniem.

Na terenie Kurdwanowa odbywały się walki powstańcze w czasie powstania styczniowego oraz starcia podczas obu wojen światowych. Świątynia przetrwała wszystkie te wydarzenia, podczas gdy okoliczne kościoły ulegały zniszczeniu. Do dziś w okolicznych polach odnajdywane są ślady dawnych walk.