KONTRAST 
Polskie „knedliczki”
Trudno wskazać, kiedy potrawy gotowane na parze zaistniały w polskiej kuchni. Jan Piotr Dekowski wiąże pojawienie się bułek i klusek przyrządzanych w ten sposób z przybyciem czeskich osadników, którzy przywieźli ze sobą tradycję robienia popularnych u nich knedliczków.
Gotowane na parze buły pojawiły się w Polsce około połowy XIX wieku w regionach, w których rozwijał się silnie przemysł włókienniczy i tkacki. Do wielu powstających w tym czasie ośrodków włókienniczych sprowadzano czeskich majstrów, specjalizujących się w tych zawodach. Zapewne wraz z nimi pojawiły się na stołach knedliczki i metoda gotowania na parze, którą podpatrzyli mieszkańcy miast i okolicznych wsi.
Z czasem ten sposób przyrządzania potraw upowszechnił się w innych regionach kraju. W kurpiowskiej Puszczy Białej popularną potrawą są parzaki, czyli gotowane na parze drożdżowe buły. Można je podawać z mięsem, grzybami, śmietaną, owocami i miodem.
Gotowanie na parze
Gotowanie na parze jest najzdrowszą obróbką cieplną żywności. Najczęściej przyrządza się w ten sposób warzywa, ale także mięso, ryby czy wypieki. Powszechnie metoda ta kojarzy się z kuchnią azjatycką, ale badania archeologiczne wskazują, że gotowanie na parze znane było w Europie i północnej Afryce już w epoce kamienia łupanego. Gotowanie na parze to nic innego, jak ogrzewanie żywności za pomocą gorącej pary wodnej zamiast we wrzątku. Ten sposób przyrządzania potraw zyskuje na popularności, nie tylko z powodów ekonomicznych, ale także zdrowotnych. Produkty gotowane na parze nie „przechodzą” smakiem tłuszczu, a para nie wypłukuje witamin i minerałów.
Przepis na parzaki
Składniki
- 1 kg mąki pszennej
- 10 dag drożdży świeżych
- 3 jajka
- 0,5 l mleka
- 1 łyżka cukru
- szczypta soli do smaku
Sposób przygotowania
Drożdże w pokojowej temperaturze rozkruszamy i rozpuszczamy w 0,5 szklance ciepłego mleka, z dodatkiem 1 łyżki cukru i 1 łyżki mąki pszennej. Mieszamy wszystko razem w garnku, zakrywamy ściereczką i odstawiamy do wyrośnięcia na około 15 min. W międzyczasie przesiewamy 1 kg mąki do miski i dodajemy sól. Po wyrośnięciu zaczynu drożdżowego, wlewamy go do miski z mąką, mieszamy i dodajemy 3 jajka oraz resztę mleka. Wyrabiamy jednolite ciasto, przykrywamy je ściereczką i odstawiamy do wyrośnięcia. Gdy ciasto zwiększy swoją objętość dwukrotnie, formujemy z niego kulki, które układamy na stolnicy posypanej mąką na około 20 min, aby jeszcze wyrosły.
W tym czasie gotujemy wodę w garnku i doprowadzamy ją do wrzenia. Garnek z wodą przykrawamy lnianą ścierką, którą mocujemy na jego obrzeżach (można zawiązać sznurkiem wokół brzegu garnka lub przywiązać rogi ściereczki do uszu na garnku). Następnie kulki z ciasta układamy na ściereczce i przykrywamy metalową misą lub wypukłą przykrywką do garnka. Parujemy bułki około 8 minut i zdejmujemy z pary.
Parzaki mogą być podawane samodzielnie, z sosem grzybowym lub mięsnym, sztuką mięsa i kiszonkami. Można też przygotować parzaki ze słodkim nadzieniem. Najczęściej jest to dżem owocowy lub jagody z cukrem, które dodajemy do ciasta podczas formowania kulek (nadziewa się parzaki podobnie jak pączki). Przygotowane na słodko można też polać słodką śmietaną.
Bibliografia
- Dekowski, Jan Piotr; Białostocka Biruta Markuza. Kuchnia regionalna wczoraj i dziś. Wydawnictwo Watra, Warszawa 1976
- Dekowski, Jan Piotr. Przemiany tradycyjnego pożywienia wiejskiego na obszarze Polski środkowej. (w:) „Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi”, z. 20, 1979, s. 171-219
- Kowalska-Lewicka, Anna. red. Pożywienie ludności wiejskiej. Muzeum Etnograficzne w Krakowie, Kraków 1973
- Szydłowska, Marta. Gotowanie na parze. Wydawnictwo SBM, Warszawa 2012
- Szymanderska, Hanna. Kuchnia polska. Potrawy regionalne. Wydawnictwo Świat Książki, Ożarów Mazowiecki, 2017
- Żywirska, Maria. Puszcza Biała, jej dzieje i kultura. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1973
Opracowanie: Robert Andrzej Dul
Przygotowanie potrawy: Halina Witkowska, Stowarzyszenie „Puszcza Biała – Moja Mała Ojczyzna”
