KONTRAST 
Pierogi z marchwią
Pierogi pieczone i nadziewane marchwią i kaszą jaglaną zwano na Ziemi Kozienickiej sójkami, markwianymi lub marfianymi (marchwianymi) pierogami. Sójki pieczono dawniej w piecach chlebowych, przy okazji pieczenia chleba. Na Ziemi Kozienickiej były potrawą codzienną, często zastępowały nawet chleb. Były niekiedy traktowane jako danie postne. Jedzono je na ciepło i zimno, z mlekiem, herbatą, kawą lub kompotem. Niekiedy maczano je w śmietanie. Gotowe sójki można było przechowywać przez okres około 2 tygodni. Przed zjedzeniem można było je odświeżyć poprzez zawinięcie w wilgotną, lnianą ściereczkę i podgrzanie na płycie kuchennej lub w piekarniku.
Sójka, co z talerza ulata…
Sójka to nic innego, jak duży pieróg z farszem, najczęściej z ciasta drożdżowego, zapiekany w piecu. Sójek nigdy nie gotowano! Na Mazowszu były kiedyś daniem świątecznym. Hanna Szymanderska w książce „Polskie tradycje świąteczne” pisze, że pieczone pierogi przygotowywano specjalnie na Nowy Rok i święto Trzech Króli. O pierogach z pieca wspomina także Oskar Kolberg w 3. tomie „Mazowsza”. Z czasem zaczęto je piec po każdym wypieku chleba. Były urozmaiceniem codziennej, najczęściej biednej, diety, ale podawano je też w okresie postu polane lnianym olejem. W latach 50. ubiegłego wielu zaczęto je nazywać sójkami. Nie sposób dojść dlaczego akurat przyjęła się nazwa „sójka”. Dawniej, ze względu na rodzaj farszu, pierogi te zwano kasiokami (z kaszą) lub kapuściokami (z kapustą).
Nazwa „sójka głowaczowska” wywodzi się od nazwy gminy Głowaczów, w której jest wytwarzana od wielu pokoleń. Sójka głowaczowska to lokalna odmiana sójki mazowieckiej. Jej receptura przekazywana była ustnie z pokolenia na pokolenie. Tradycja wypieku tego smacznego produktu jest pieczołowicie kultywowana przez gospodynie. Potrawa prezentowana jest na niemal wszystkich lokalnych imprezach takich jak dożynki, festyny, festiwale i konkursy na potrawy regionalne.
Przepis na sójkę głowaczowską
Składniki na ciasto
- 0,5 kg mąki pszennej
- 2-3 łyżki oleju
- 1 szklanka ciepłej wody sól do smaku
Składniki na farsz
- 2 szklanki kaszy jaglanej
- 0,5 kg marchwi
- 1 łyżka oliwy sól i cukier do smaku
Sposób przygotowania
Przygotowanie sójki głowaczowskiej rozpoczyna się od farszu. Marchewki odbiera się ze skórki i dokładnie myje. Następnie zalewa się je wodą, z odrobiną soli i gotuje do miękkości. Ugotowaną, ostudzoną marchewkę sieka się na drobną kostkę. Kaszę jaglaną umieszcza się na sicie i przelewa wrzątkiem. Tak przygotowaną kaszę przekłada się do garnka, zalewa wodą i gotuje do miękkości. Posiekaną marchew oraz ugotowaną kaszę jaglaną łączy się w jednym naczyniu i doprawia solą oraz odrobiną cukru.
Z mąki pszennej, ciepłej wody i oleju, z dodatkiem soli, wyrabia się ciasto do momentu, aż będzie elastyczne. Gotowe ciasto dzieli się na równe części. Z każdej formuje kulkę a następnie rozwałkowuje na placek średnicy ok. 12 cm. Na środek placka nakłada się porcję farszu, w takiej ilości, aby można było ciasto złożyć na pół i zlepić brzeg, tworząc falbankę. Pierogi układa się na blasze (falbanką do góry) wyłożonej papierem do pieczenia. Przy pomocy pędzelka smaruje się je dokładnie roztrzepanym jajkiem lub wodą z cukrem. Sójki głowaczowskie powinno się piec ok. 45 minut w piekarniku nagrzanym do 180 st. C.
Bibliografia
- Dekowski, Jan Piotr. Pożywienie w obyczajowości dawnej wsi kozienickiej. (w:) „Zeszyty Naukowe Muzeum Wsi Radomskiej”, t. 2, 1987, ss. 5-22
- Dekowski, Jan Piotr. Rośliny dziko rosnące w tradycyjnym pożywieniu chłopów kozienickich. (w:) Pożywienie ludności wiejskiej, red. Anna Kowalska-Lewicka. Muzeum Etnograficzne w Krakowie, Kraków 1972
- Polska kuchnia regionalna: Mazowsze – Kurpie – Podlasie. Oficyna Wydawnicza „Stopka”, Łomża 1989
- Szymanderska, Hanna. Polskie tradycje świąteczne. WydawnictwoŚwiat Książki, Ożarów Mazowiecki 2011
- Wieczorek, Aleksandra. red. Wczoraj i dziś. Smaki Ziemi Kozienickiej. Stowarzyszenie LGD „Puszcza Kozienicka”, Kozienice 2022
Opracowanie: Robert Andrzej Dul
Przygotowanie potrawy: Lokalna Grupa Działania “Puszcza Kozienicka”
