Mazowiecki Szlak Tradycji

Niegdyś własnoręczne wytwarzanie przedmiotów było na wsi zwykłą koniecznością. Gospodarka nie była zmechanizowana, nie istniał rynek rozwiniętych dóbr konsumpcyjnych, brakowało środków na zakup towarów z zewnątrz, a niektóre wsie stanowiły odizolowane enklawy. Ludzie, aby przetrwać, musieli być samowystarczalni. Gospodarstwa charakteryzowała organizacja pracy, w której każdy członek rodziny wykonywał różne zajęcia na rzecz wspólnoty. Oprócz pracy związanej z uprawą roli, hodowlą zwierząt, zajęciami domowymi i opieką nad dziećmi, kobiety i mężczyźni wytwarzali rozmaite przedmioty niezbędne do życia i sprawnego funkcjonowania gospodarstwa. Kupowano tylko to, czego nie potrafiono wytworzyć.

Muzyka towarzyszy ludzkości od zawsze jako element obrzędów, komunikacji i zabawy. W tradycyjnym ujęciu jest częścią tożsamości zbiorowej, nacechowaną rygoryzmem form, używanego instrumentarium, zależności od czasu i miejsca, w tym szczególnie od praktyk obrzędowych. To, co interesuje nas najbardziej, to dotarcie do tych dawnych wartsw, opisanie ich i zaprezentowanie w formie myzycznej mapy. W tym celu, od 2022 roku, trawają badania tradycji muzycznych, ktrych ślady zachowały się na terenie naszego województwa.

Mazowiecki Szlak Tradycji prezentuje głównie drewniane obiekty usytuowane na terenach wiejskich oraz małomiasteczkowych. Mimo, że drewniana architektura stopniowo znika z krajobrazu kulturowego, do dzisiaj na obszarze województwa zachowało się jeszcze kilka tysięcy tego typu budynków, a wśród nich miejskie i wiejskie domy oraz zabudowania gospodarcze i użytkowe. Od 2019 roku, w ramach Programu opieki nad zabytkami w województwie mazowieckim, prowadzone są systematyczne audyty budownictwa drewnianego, mające na celu zinwentaryzowanie i wyodrębnienie typów drewnianej zabudowy. Zakończenie projektu pozwoli na pełne zobrazowanie faktycznego stanu tego rodzaju budownictwa w całym regionie.

To, co obecnie uważane jest za pożywienie tradycyjne, często mija się z historyczną prawdą. Ponieważ swojskość jest w modzie, jedzenie stało się elementem folkloru. Trzeba mieć jednak świadomość, że dawniej na wsi jadano ubogo i jednostajnie. Powszechnie spożywano ziemniaki, kasze, kiszoną kapustę, polewki (żury, barszcze, wodziankę), placki, chleb. Do okrasy służył olej, czasem słonina, maślanka, czy serwatka. Jajka, masło, słodkie mleko, sery przeznaczone były głównie na sprzedaż. Mięso było pożywieniem świątecznym, nie jadanym na co dzień. Charakterystyczny był podział na jedzenie zwykłe, codzienne i to okazjonalne, obrzędowe, nacechowane symbolami i mocą.

Niewielkie zagrody, wielohektarowe skanseny, państwowe muzea, różnorodne kolekcje gromadzone we własnych domach, ośrodki kultury i placówki prowadzone przez organizacje pozarządowe, izby pamięci. Wszystkie te miejsca łączy jedna idea – służą ochronie i ocaleniu dziedzictwa. Rozsiane po terenie całego województwa, tworzą regionalną mozaikę jego kulturowych odcieni. Odwiedzając je poznajemy świat, który istniał kiedyś, który się zmieniał, przeobrażał, dopasowywał do nowych czasów w swoisty dla niego sposób.

Przez cały rok, zgodnie z rytmem pór roku, świąt i prac gospodarskich, w różnych miejscach na terenie naszego województwa, mają miejsce wydarzenia skupione wokół regionalnych tradycji. Dzieje się dużo i wiele z przedsięwzięć godnych jest polecenia. Te prezentowane na szlaku mają charakter cykliczny i często długoletnią historię. Podzielić je można na kilka grup, w zależności od tematu przewodniego. Informacje o terminach wydarzeń publikujemy w aktualnościach oraz na Facebook’u. Szlak ciągle się rozwija, będziemy zatem odwiedzać nowe miejsca, których nie mieliśmy jeszcze okazji udokumentować.

Przedstawiamy znane i mniej znane obrzędy, zachowane do obecnych czasów na terenach dzisiejszego województwa mazowieckiego. Zazwyczaj układają sie one w kalendarz święt dorocznych, czy zwyczajów agrarnych. Niektóre z nich są absolutnie unikatowe. Wszystkie zachowały w sobie elementy przedchrześcijańskie i są cennym świadectwem dawnego rozumienia świata, opartego na myśleniu magicznym. Tradycyjna wizja, w której przedmiotom, zjawiskom, gestom, czy postaciom, nadawane były specjalne znaczenia, jest już dzisiaj nieczytelna i niezrozumiała. Zapraszamy zatem do odkrywania znaczeń i symboli zachowanych w opisanej obrzędowości.