Przejdź do treści Wyszukiwarka

Fafernuchy

Trwa ładowanie zdjęć


O smakach regionu

Dawna kuchnia Kurpiów, jak pisał Adam Chętnik, opierała się na tym, co ludność mogła pozyskać z porastającej region puszczy oraz z rzek. Warunki, w jakich egzystowali ludzie, determinowały codzienne zajęcia, pożywienie, styl życia. Wielu Kurpiów trudniło się myślistwem i flisactwem oraz bartnictwem, dzięki któremu ważnym składnikiem regionalnej kuchni był miód. I choć bartnictwo upadło na początku XIX wieku, to miód i inne dary lasu pozostały ważnymi składnikami kurpiowskich potraw.

Fafernuchy – trochę miodu, trochę pieprzu

Fafernuchy są ludową wersją pierników i podobnie jak one mogą być długo przechowywane. Stanowią ważny element dziedzictwa kulinarnego regionu, a ich podstawowym składnikiem jest miód. Najprawdopodobniej, ten rodzaj wypieku pojawił się na Kurpiach wraz z osadnikami niemieckimi. Adam Chętnik wywodzi nazwę ciasteczek od niemieckiej nazwy pieprzu – pfeffer. Z kolei według Aleksandera Brücknera genezą fafernuchów było niemieckie słowo – pfefferkraut, czyli cząber. Zanim w Europie pojawił się pieprz, to właśnie cząber był pospolicie wykorzystywany w kuchni ludowej i dworskiej ze względu na pikantny smak.

Cząber uważany był również za afrodyzjak. Może dlatego pikantne fafernuchy były używane w popularnej na Kurpiach grze „cetno i licho”. Uczestniczyły w niej dwie osoby. Jedna z nich chowała w zaciśniętej dłoni garść ciastek, a druga miała zgadnąć, czy ich liczba jest parzysta (cetno), czy nieparzysta (licho). Zabawa miała charakter wróżebny. Parzysty wynik mógł być zapowiedzią rychłego ślubu, a nieparzysta liczba wróżyła pozostanie w panieńskim lub kawalerskim stanie przez kolejny rok.

Grafika botaniczna przedstawiająca cząber.
Cząber (Satureja L.), Jacob Sturm, 1849

Fafernuchy od święta i na co dzień

Już w drugiej połowie XIX wieku, fafernuchy wypiekano z pieprzem i z dodatkiem miodu. Wykonywano je tradycyjnie w okresie od Bożego Narodzenia do Trzech Króli. Zwyczajowo obdarowywano nimi kolędników, a przede wszystkim dzieci oraz gości, którzy zawitali ze świąteczną wizytą.

Fafernuchy w drewnianej niecce.
Fafernuchy. Fot. Robert Andrzej Dul

Podstawowym składnikiem jest mąka pszenna lub żytnia, do której dodaje się mleko, trochę miodu, utartą marchewkę oraz pieprz. Ciekawe, że  żaden z dawnych etnografów nie wspomina marchwi jako składnika ciastek. Może dawniej po prostu dodawano do ciasta słodki pasternak i więcej miodu? Pieczone są na Kurpiach od bardzo dawna, a domowe przepisy przekazywane są z pokolenia na pokolenie. Dziś wypieka się je na wszystkie ważne uroczystości rodzinne i wydarzenia w regionie. Tradycja wypieku fafernuchów przeszła też z osadnikami z Kurpiów Zielonych na Kurpie Białe.

Przepis na kurpiowskie fafernuchy

  • 0,5 kg marchwi
  • 0,5 szklanki cukru
  • 1 łyżeczka mielonego pieprzu
  • 0,3 szklanki miodu
  • 1 kg mąki (pszennej lub żytniej)
  • 1 łyżeczka proszku do pieczenia lub sody
  • masło do wysmarowania blach lub papier do pieczenia

Marchewki myjemy, obieramy i trzemy na tarce o średnich oczkach. Mąkę przesiewamy z sodą lub proszkiem do pieczenia, dodajemy startą marchew, cukier, miód i mielony pieprz. Wszystkie składniki zagniatamy tak długo, aż powstanie jednolite, gładki i dosyć twarde ciasto. Ciasto dzielimy na części. Formujemy okrągłe wałki z ciasta i kroimy je na kawałki (jak kopytka), podsypując  mąką w razie potrzeby. Blachę smarujemy masłem lub wykładamy papierem do pieczenia. Ciastka układamy na blasze i pieczemy ok 30-40 minut w temperaturze 180 stopni, aż nabiorą złotego koloru.

Przepis pochodzi od Pani Elżbiety Prusaczyk, Gospodarstwo Agroturystyczne „Pod Lipkami” w Tatarach.


Bibliografia

  • Chętnik, Adam. Pożywienie Kurpiów: jadło i napoje zwykłe, obrzędowe i głodowe. Polska Akademia Umiejętności, Kraków 1936.
  • Brückner, Aleksander. Starożytności słowiańskie. Towarzystwo Ludoznawcze, Lwów 1926.
Zobacz mapę
Udostępnij na Facebooku - Link otworzy się w nowym oknie przeglądarki
Adres miejsca

Gospodarstwo Agroturystyczne "Pod Lipkami"
Tatary 44, 07-420 Kadzidło
wyznacz trasę
Strona internetowa

Adres e-mail

Telefon

(29) 761 85 76
Dodatkowe informacje

Fafernuchy zostały wpisane w 2010 roku na listę produktów tradycyjnych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi.