KONTRAST 
Podstawowym nakryciem głowy kobiet były wełniane, wzorzyste chustki salinówki oraz czepki zakładane tylko przez mężatki. Czepki miały różne kształty i zdobienia, ale najpowszechniej noszony był tiulowy czepiec z dużą, wysoką główką i wiązaniami wyszywanymi białym haftem. Ponadto kobiety używały półczepków, a także czepków bez wiązań, z okalającą twarz riuszką. Główkę czepka osłaniała związywana na karku salinówka.
Koszule o kroju przyramkowym szyto z lnianego płótna, później także z bawełnianego. Zazwyczaj górna część koszuli wykonana była z tkaniny lepszej jakości. Na nadołek (dół koszuli niewidoczny po założeniu spódnicy) przeznaczano tak zwany part. Kołnierze i mankiety, początkowo wąskie, z czasem zwiększyły swoją powierzchnię. Zdobiono je haftem liczonym, krzyżykowym lub płaskim. Wyszyciami dekorowano również przyramki. W koszulach nowszego typu dodatkowo zaczęła pojawiać się koronka szydełkowa, zdobiąca brzegi mankietów i wykładanych kołnierzyków.
Na koszule kobiety zakładały samodziałowe suknie (kiecki), szyte z pasiastych tkanin, których kolorystyka zmieniała się w zależności od panującej mody. W schyłkowym okresie noszenia tradycyjnego stroju, w pasiakach dominowały tła pomarańczowe, ugrowe, niekiedy wiśniowe, różowe, czarne, zielone lub niebieskie. Suknia składała się ze spódnicy i doszytego do niej stanika. Układ pasów w spódnicy był zawsze pionowy. Dodatkowo ozdabiano ją taśmami z aksamitu, na takiej wysokości, aby były widoczne spod zakładanej na wierzch, znacznie krótszej zapaski. W latach 20. XX wieku modne stały się suknie z tkanin fabrycznych, noszone w okresie letnim. Szyto je zazwyczaj z cienkich wełenek lub perkalu, najczęściej w kolorach: niebieskim, granatowym, amarantowym lub różowym. Staniki kiecek, zarówno tych szytych z samodziałów, jak i tkanin fabrycznych, zdobiono zwykle naszyciami z czarnej aksamitki i pasmanterii. W użyciu były także spódnice (sorce) szyte z białych, lnianych tkanin. Wraz z gorsetem wykonanym z takiego samego samodziału, koszulą zdobioną czerwonym haftem i wełnianą, czerwono-pomarańczową zapaską w pionowe paski, składały się na strój paradny panny młodej.
Zapaski w pas były wąskie i znacznie krótsze od spódnic, natomiast zapaski na odziew (naramienne) – obszerne i szerokie. Zarzucone na ramiona osłaniały ciało kobiety aż za linię bioder. Charakterystyczne było noszenie obu typów tej części odzieży o zupełnie odmiennej kolorystyce. Najstarsze zapaski były praktycznie pozbawione ozdób. Z biegiem czasu zaczęto je dekorować naszyciami z aksamitnych tasiemek i innej pasmanterii. Do wiązania zapasek służyły krajki z charakterystycznymi pomponami.
W chłodniejsze dni kobiety zakładały sięgające do pasa kaftany. Szyto je z gładkich materiałów w kolorze pomarańczowym lub czarnym, a także z tkanin pasiastych. Zdobiły je naszycia z czarnego aksamitu, które podkreślały krój kaftana i zarys kobiecej sylwetki.
Elementem uzupełniającym odświętny ubiór były sznurowane trzewiki na obcasie, z bardzo wysoką cholewką. Panny zawiązywały je barwnymi sznurowadłami w kolorach: różowym, czerwonym, zielonym. Mężatki używały czarnych sznurówek. W latach 20. XX wieku w modę weszły płytkie pantofle. Do pracy noszono drewniaki.
Biżuteria zakładana do stroju opoczyńskiego świadczyła o zamożności i była zróżnicowana. Kobiety nosiły naszyjniki z korali prawdziwych, bursztynu, sztucznych perełek, szklanych paciorków i dętek, jak również z imitacji korala (laki). Do naszyjników doczepiano krzyżyki oraz medaliki kupowane na odpustach i w miejscach pielgrzymkowych.
W mateczniku tego typu ubioru, czyli w okolicach Opoczna, strój kobiecy był powszechnie noszony do II wojny światowej. Na peryferyjnych obszarach regionu, a do takich należą tereny znajdujące się w obecnych granicach województwa mazowieckiego, ubiór ten wyszedł z codziennego użycia nieco wcześniej.
Najdłużej ubierano letnie sukienki z fabrycznych wełenek, przepasane pasiastą zapaską. Do takiej wersji stroju kobiety przywdziewały lniane lub bawełniane koszule, bogato zdobione haftem o naturalistycznych motywach kwiatowych. Rolę nakrycia głowy nadal pełniła kwiecista salinówka (najczęściej w kolorze czerwonym i z frędzlami), związywana w węzeł na karku.
Opracowanie: Elżbieta Piskorz-Brenekova
Ubiory ze zbiorów Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie oraz Muzeum Wsi Radomskiej w Radomiu
