KONTRAST 
Na zachodnich obrzeżach województwa mazowieckiego, graniczących z województwem łódzkim, znajduje się niewielki obszar, na którym noszony był strój opoczyński, zwany niekiedy rawsko-opoczyńskim. Teren ten, którego granice wyznacza od północy rzeka Pilica, należy do Ziemi Sandomierskiej, stanowiącej część Małopolski.
Granice całego regionu opoczyńskiego zostały wyznaczone dopiero w latach 50. XX wieku. Obejmują one ośrodki zlokalizowane po obu stronach Pilicy, znajdujące się w Rzeczycy, Sierzchowach, Rawie Mazowieckiej, Lubochni, Smardzewicach, Opocznie, Drzewicy (województwo łódzkie) oraz Odrzywole (województwo mazowieckie). Obecnie, w granicach województwa mazowieckiego, najwięcej elementów tego stroju i pamięci o nim zachowało się w okolicach Przysuchy.
Słabe uprzemysłowienie tego obszaru sprzyjało rozwojowi rolnictwa i hodowli zwierząt, w tym owiec, dzięki czemu rozwinęło się tu tkactwo. W całym regionie opoczyńskim do szycia odzieży używano głównie domowej produkcji samodziałów z lnu i wełny.
Strój opoczyński, w ciągu ponad stu lat rozwoju, ulegał wielu przemianom. Dotyczyły one przede wszystkim kolorystyki tła wełnianych samodziałów, co było szczególnie widoczne w ubiorze kobiecym. Paleta barw pasiaków ewaluowała od czerwieni, bieli, czerni lub granatu w najstarszej wersji stroju, poprzez tonację czerwono-pomarańczową, aż po tkaniny w kolorach pomarańczowych, ugrowych, niebieskich, zielonych i wiśniowych. Te ostatnie stały się modne przed II wojną światową. Przemiany dotyczyły także technik tkackich.
Znaczne zmiany zaszły również w obrębie ściegów i motywów hafciarskich. Na koszulach męskich wyszycia rozmieszczane były na kołnierzykach, mankietach i gorsach, zwanych tu napierśnikami. Początkowo w regionie opoczyńskim dominowały hafty liczone, pierwotnie biało-czarne lub czerwono-czarne, o motywach geometrycznych lub zgeometryzowanych wzorach roślinnych. W okresie międzywojennym modne stały się wielobarwne hafty płaskie, odwzorowujące kwiaty występujące w naturze. Na koszulach kobiecych umiejscawiano je na przyramkach oraz mankietach, z czasem także na kołnierzykach i rękawach.
Opracowanie: Elżbieta Piskorz-Brenekova
Ubiory ze zbiorów Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie oraz Muzeum Wsi Radomskiej w Radomiu
