KONTRAST 
W całym regionie opoczyńskim, także i na terenach położonych obecnie w województwie mazowieckim, męski strój odświętny szyty był z samodziałów. Szczytowy okres jego rozkwitu przypadał na przełom XIX i XX wieku, a czas, kiedy przestano go powszechnie używać, datuje się na początki okresu międzywojennego. Popularna stała się wtedy odzież wzorowana na modzie miejskiej, którą łączono z tradycyjnymi elementami ubioru. Noszono chętnie różnorakie marynarki, kurtki, spodnie bryczesy, a do nich buty z cholewami, niekiedy oficerki, czapki maciejówki oraz tradycyjne, haftowane koszule.
W regionie opoczyńskim mężczyźni używali kilku rodzajów nakryć głowy. Powszechne były filcowe kapelusze, zwane świńskimi ryjkami, które miały wysoką, zwężającą się ku górze główkę i wklęśnięte denko. Mężczyźni nosili również granatowe lub czarne maciejówki, zwane kaśkietami, a także rogatywki z otokiem z baranka. Zimą najlepszą ochronę dawały czapki baranie o stożkowatym kształcie.
Koszule wykonywano z lnianych tkanin, stosując krój przyramkowy. Początkowo na piersiach znajdowało się symetryczne rozcięcie, zapinane na guzik lub zawiązywane tasiemką. Wykończenie przy szyi miało formę niewielkiego kołnierzyka. Późniejszy typ koszul, modny w okresie I wojny światowej, charakteryzował się strojnym kołnierzykiem, asymetrycznym zapięciem na lewym ramieniu i bogato haftowanym, prostokątnym gorsem (napierśnikiem).
Na koszule mężczyźni zakładali kamizelki, zwane lejbikami. Szyto je z pasiastych lub wzorzystych samodziałów. Zimą i do stroju odświętnego ubierali dodatkowo kaftany (spencery), wykonane z tkanin o drobnym, często kostkowym wzorze na czarnym, bordowym lub pomarańczowym tle.
Rolę okrycia wierzchniego pełniły białe sukmany, wśród których najbardziej powszechne były te z czarnymi lamówkami i szamerowaniem. Lamowanie podkreślało fason sukmany i wzmacniało jej konstrukcję. Ozdobną taśmę naszywano na prawą połę, brzegi kołnierza, a także na krawędzie kieszeni i mankietów. Z tyłu lamówka dekorowała rękawy, plecy oraz fałdy sukmany poniżej pasa. Szyku dopełniały czarne, szamerowane pętle, zwane potrzebami, zapinane na guziki.
Sukmany obwiązywano pasami plecionymi lub tkanymi z wełnianej przędzy. Miały zwykle poziomy układ prążków na pomarańczowym tle.
Na co dzień mężczyźni nosili lniane portki tkane z białych lub barwionych na czarno i niebiesko nici. Do odświętnego i zimowego stroju zakładali spodnie wykonane z wzorzystych, wełnianych samodziałów, zwykle w poziome paski lub kratę. Nazywano je portkami z fałdami. Charakteryzowały się tym, że ich tylna część ułożona była w liczne zakładki. Nogawki spodni były obowiązkowo wpuszczane w cholewy butów.
Męskie buty, zawsze czarne, mogły mieć miękkie, wywijane cholewy z harmonijką w okolicach kostki lub cholewki sztywne. W okresie międzywojennym zaczęto nosić także oficerki.
Opracowanie: Elżbieta Piskorz-Brenekova
Ubiory ze zbiorów Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie oraz Muzeum Wsi Radomskiej w Radomiu
