Nakrycia głowy
Mężczyźni nosili różnego rodzaju nakrycia głowy. Używali słomianych kapeluszy, granatowych lub czarnych rogatywek z oblamowaniem z baranka (zwanych czapkami na cztery gubernie) oraz czapek wścieklic, z wysokim futrzanym otokiem z rozcięciem na boku. Na początku XX wieku popularne stały się granatowe lub czarne maciejówki z lakierowanym daszkiem.
Koszule
Koszule męskie były skromne, bez zdobień. Szyto je z lnianych płócien samodziałowych. Do ich wykonania stosowany był krój przyramkowy. Pod szyją wszywano kołnierzyk, a potem stójkę. Rękawy zakończone były niezbyt szerokimi mankietami. Koszule noszono w dwojaki sposób – wpuszczone w spodnie lub wypuszczone na wierzch i przepasane rzemiennym bądź wełnianym pasem w prążki.
Okrycia wierzchnie
Na koszulę mężczyźni zakładali kamizelki, kaftany spencery lub sukmany. Kamizelki i kaftany były krótkie, miały prosty krój i zapięcie na guziki. Szyto je z ciemnych samodziałów wełnianych, a od lat 20. XX wieku coraz częściej z materiałów fabrycznych. Niekiedy na plecy kamizelki przeznaczano samodziałowe tkaniny gorszej jakości.
Sukmany radomskie znamy właściwie tylko z opisów, ponieważ nie zachowały się do naszych czasów. Ich miejsce zajęły używane od początku XX wieku paltoty.
Na sukmany przeznaczano sukna samodziałowe w kolorze białym, ciemnobrązowym i popielatym. Miały one zróżnicowane kroje, zdobienia i długości. Przepasywano je pasami dzianymi z wełny lub skórzanymi. Paltoty sięgały do kolan. Ich plecy mogły być fałdowane lub gładkie, z głębokim, sięgającym prawie do pasa rozcięciem. Ozdobą były obszycia wykonane czarną taśmą wzdłuż krawędzi. Posiadały dwudzielny, wykładany kołnierz oraz wpuszczane, przysłonięte klapkami kieszenie po bokach. Zapinano je na guziki.
Spodnie
Na co dzień noszono lniane lub konopne portki, a także gacie z samodziału w naturalnym kolorze albo barwione na czarno lub granatowo. Do stroju odświętnego zakładano spodnie z wełnianych samodziałów w ciemnych barwach. Ten element odzieży, niezależnie od przeznaczonej na jego wykonanie tkaniny, miał nieskomplikowany krój. Pomiędzy nogawki z prostych płatów materiału wszywano w kroku klin, zapewniający swobodę ruchów. Umiejscowiony na boku rozporek, umożliwiający zakładanie spodni, był zapinany na guzik.
Obuwie
Jeśli mężczyzna zakładał buty, a czynił to do stroju odświętnego oraz zimą, to nogawki spodni wpuszczał w cholewy. Buty szyto z czarnej skóry. Cholewy mogły być miękkie, sięgające pod kolano albo niższe i sztywne, z harmonijką w okolicach kostki. W ostatnich latach noszenia odzieży tradycyjnej w użyciu były również oficerki.
Opracowanie: Elżbieta Piskorz-Branekova
Opracowanie: Elżbieta Piskorz-Brenekova
Ubiory ze zbiorów Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie oraz Muzeum Wsi Radomskiej w Radomiu
KONTRAST













