KONTRAST 
Nakryciem głowy mężatek, noszonym powszechnie do I wojny światowej, były tiulowe czepki, tak zwane kopki. Główki czepków obwiązywano jedwabnymi lub wełnianymi chustkami. Widocznym elementem kopki była ozdobna riuszka, wykonana z pasów tiulu ułożonego w drobne, rurkowane zakładki. Kobiety zamężne okrywały głowy także dużymi chustami z motywami kwiatów, które wywiązywały w rodzaj czepca.
Od I wojny światowej popularne stały się wełniane, kwieciste chustki z frędzlami, zwane szalinówkami. Kobiety nasuwały je głęboko na czoło i zawiązywały na potylicy. Dodatkowo, niezależnie od stanu cywilnego, używały chustek wykonanych z jedwabiu, najczęściej w kolorze kremowym. Były to tak zwane kłosówki, które wiązało się pod brodą lub z tyłu głowy.
Koszule szyto początkowo z lnianych samodziałów, a w końcowym okresie noszenia stroju, także z fabrycznych tkanin bawełnianych. Do ich wykonania stosowano krój przyramkowy. Miały szerokie rękawy wszyte w mankiet, a przy szyi bardzo wąską oszewkę. Na koszulę zakładana była kryzka, pełniąca funkcję kołnierzyka. Tworzył ją obszyty koronką i suto marszczony pas bawełnianego płótna. Koszule mogły być zdobione skromnymi wyszyciami w postaci rzędów stebnówki lub prostych wzorów kwiatowych i geometrycznych. Hafty wykonywano na przyramkach lub mankietach.
Podstawowym elementem odzieży kobiecej były suknie, czyli spódnice z doszytymi stanikami. Znano ich dwa rodzaje: kieckę, w której dół spódnicy wykończony był marszczoną falbaną oraz kiecok, mający w połowie długości spódnicy głęboką zakładkę dekorowaną strojem (czyli pasem czarnego aksamitu, przybranego koronką i pasmanterią w tym samym kolorze). Wszystkie spódnice sukni szyto z samodziałów w pionowe paski. W najstarszych pasiakach tło było czarne, granatowe lub fioletowe. W latach 20. XX wieku zapanowała moda na tło czerwono-pomarańczowe, a później również na odcienie koloru niebieskiego, zieleni i bieli. Na staniki sukni przeznaczano przeważnie czerwony i fioletowy adamaszek, zielony brokat, sporadycznie aksamit.
Zapaski do pasa miały, mniej więcej, tą samą długość co spódnica sukni. Kobiety używały także pełniących rolę okrycia wierzchniego zapasek naramiennych, które w razie potrzeby zarzucały na głowę. Wszystkie zapaski szyto z wełnianych samodziałów o wzorze składającym się z symetrycznych wiązek pionowych pasków. Nie stanowiły one stałego kompletu z suknią – każda kobieta posiadała kilka zapasek i nosiła je w różnych zestawach kolorystycznych, stosownie do sytuacji.
W chłodniejsze dni kobiety przywdziewały kaftany i serdaki. Kaftany szyto z wełnianych, pasiastych samodziałów lub z jedwabnych, gładkich i błyszczących tkanin fabrycznych, często w kolorze zielonym. Zdobiły je naszycia z szerokich pasów aksamitu lub gipiury. Zwano je kaftanami z ogonem, ponieważ miały dłuższe u dołu, półkoliście wykończone plecy. Na krótkie do pasa serdaki przeznaczano pasiasty samodział, taki sam jak na zapaski. Niekiedy krawędzie serdaka obszywano baranim futrem lub jego imitacją oraz zdobiono cekinami i pasmanterią.
Uzupełnieniem stroju odświętnego była biżuteria. Kobiety nosiły naszyjniki z korala prawdziwego, bursztynu, różnorodnych mas plastycznych i szkła. Do naszyjników mocowano krzyżyki i medaliki z odpustów i miejsc pielgrzymkowych.
Od końca XIX wieku w powszechnym użytku były czarne, sporadycznie białe, sznurowane trzewiki na obcasie, z cholewką do połowy łydki.
Opracowanie: Elżbieta Piskorz-Brenekova
Ubiory ze zbiorów Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie
