Sannicko-gąbińskie ubiory kobiece

Trwa ładowanie zdjęć


Nakrycia głowy

Nakryciem głowy mężatek, noszonym powszechnie do I wojny światowej, były tiulowe czepki, tak zwane kopki. Główki czepków obwiązywano jedwabnymi lub wełnianymi chustkami. Widocznym elementem kopki była ozdobna riuszka, wykonana z pasów tiulu ułożonego w drobne, rurkowane zakładki. Kobiety zamężne okrywały głowy także dużymi chustami z motywami kwiatów, które wywiązywały w rodzaj czepca.

Kobieta w tradycyjnym stroju ludowym na jasnym tle, z zielono‑różową chustą na głowie, białą koronkową kryzką (kołnierzem), niebieskim wzorzystym gorsetem, kilkoma naszyjnikami z korala i bursztynu, białą bufiastą koszulą i kolorową pasiastą zapaską, ze złożonymi rękami.
Kobieta na jasnym tle w trzy czwarte widoku, ubrana w wielobarwną, pionowo paskowaną zapaskę w odcieniach pomarańczowego, zielonego i fioletu, z białym koronkowym kołnierzem (kryzką) i czerwonymi koralikami, na głowie ciemnozielona chustka z kwiatowym wzorem i frędzlami założona na czepiec z ozdobną riuszką (pasy tiulu ułożone w zakładki) okalającą twarz, trzymająca dłonią brzeg zapaski.
Nakrycia głowy mężatek, fot. Marek Popowski.

Od I wojny światowej popularne stały się wełniane, kwieciste chustki z frędzlami, zwane szalinówkami. Kobiety nasuwały je głęboko na czoło i zawiązywały na potylicy. Dodatkowo, niezależnie od stanu cywilnego, używały chustek wykonanych z jedwabiu, najczęściej w kolorze kremowym. Były to tak zwane kłosówki, które wiązało się pod brodą lub z tyłu głowy.

Koszule

Koszule szyto początkowo z lnianych samodziałów, a w końcowym okresie noszenia stroju, także z fabrycznych tkanin bawełnianych. Do ich wykonania stosowano krój przyramkowy. Miały szerokie rękawy wszyte w mankiet, a przy szyi bardzo wąską oszewkę. Na koszulę zakładana była kryzka, pełniąca funkcję kołnierzyka. Tworzył ją obszyty koronką i suto marszczony pas bawełnianego płótna.

Koszule mogły być zdobione skromnymi wyszyciami w postaci rzędów stebnówki lub prostych wzorów kwiatowych i geometrycznych. Hafty wykonywano na przyramkach lub mankietach.

Suknie

Podstawowym elementem odzieży kobiecej były suknie, czyli spódnice z doszytymi stanikami. Znano ich dwa rodzaje: kieckę, w której dół spódnicy wykończony był marszczoną falbaną oraz kiecok, mający w połowie długości spódnicy głęboką zakładkę dekorowaną strojem (czyli pasem czarnego aksamitu, przybranego koronką i pasmanterią w tym samym kolorze). Wszystkie spódnice sukni szyto z samodziałów w pionowe paski. W najstarszych pasiakach tło było czarne, granatowe lub fioletowe. W latach 20. XX wieku zapanowała moda na tło czerwono-pomarańczowe, a później również na odcienie koloru niebieskiego, zieleni i bieli. Na staniki sukni przeznaczano przeważnie czerwony i fioletowy adamaszek, zielony brokat, sporadycznie aksamit.

Zapaski

Zapaski do pasa miały, mniej więcej, tą samą długość co spódnica sukni. Kobiety używały także pełniących rolę okrycia wierzchniego zapasek naramiennych, które w razie potrzeby zarzucały na głowę. Wszystkie zapaski szyto z wełnianych samodziałów o wzorze składającym się z symetrycznych wiązek pionowych pasków. Nie stanowiły one stałego kompletu z suknią – każda kobieta posiadała kilka zapasek i nosiła je w różnych zestawach kolorystycznych, stosownie do sytuacji.

Sepiafotografia przedstawiająca pełną postać pary stojącej obok siebie przed jasną ścianą i niskim białym płotkiem; kobieta w tradycyjnym stroju z białą bluzką, haftowanym gorsetem, zapaską, chustą na głowie i kilkoma naszyjnikami, mężczyzna w ciemnej kamizelce z rzędami guzików, spodniach i butach, oboje zwróceni twarzami ku obiektywowi; zdjęcie z widocznymi przebarwieniami i plamami.
1
Stara sepiowana fotografia studyjna przedstawiająca trzy osoby ustawione w rzędzie — dwie dorosłe po bokach i dziewczynkę stojącą na niskim taborecie pośrodku — wszystkie w chustach na głowach, zdobnych sukniach, pasiastych zapaskach i wielorzędowych koralach, na płóciennym tle z widocznymi zagnieceniami, plamami i zniszczeniami zdjęcia.
2
1. Aniela Olejnik z miejscowości Wymyśle Polskie z mężem z miejscowości Rybie, lata 20.-30. XX w., atelier Gąbin. Zbiory Ewy Rutkowskiej.
2. Aniela Olejnik (pierwsza z lewej), lata 20.-30. XX w., atelier Gąbin. Zbiory Ewy Rutkowskiej.

Kaftany i serdaki

W chłodniejsze dni kobiety przywdziewały kaftany i serdaki. Kaftany szyto z wełnianych, pasiastych samodziałów lub z jedwabnych, gładkich i błyszczących tkanin fabrycznych, często w kolorze zielonym. Zdobiły je naszycia z szerokich pasów aksamitu lub gipiury. Zwano je kaftanami z ogonem, ponieważ miały dłuższe u dołu, półkoliście wykończone plecy. Na krótkie do pasa serdaki przeznaczano pasiasty samodział, taki sam jak na zapaski. Niekiedy krawędzie serdaka obszywano baranim futrem lub jego imitacją oraz zdobiono cekinami i pasmanterią.

Biżuteria

Uzupełnieniem stroju odświętnego była biżuteria. Kobiety nosiły naszyjniki z korala prawdziwego, bursztynu, różnorodnych mas plastycznych i szkła. Do naszyjników mocowano krzyżyki i medaliki z odpustów i miejsc pielgrzymkowych.

Cztery małe medalikowe zawieszki ustawione w rzędzie na białym tle: od lewej zielone serce w plecionej metalowej oprawie z wytłoczonym motywem budynku klasztornego na Jasnej Górze, złota owalna zawieszka z koronkową ramką i wytłoczonym wizerunkiem Matki Boskiej Częstochowskiej, niebieskie serce z ciemną metalową oprawą i wytłoczonym wizerunkiem Matki Boskiej Częstochowskiej oraz srebrno-złota owalna zawieszka z ozdobną falistą ramką i wytłoczonym motywem klasztoru na Jasnej Górze w Częstochowie.
Szklane medaliki – pamątki z pielgrzymek do Częstochowy. Fot. Marek Popowski

Obuwie

Od końca XIX wieku w powszechnym użytku były czarne, sporadycznie białe, sznurowane trzewiki na obcasie, z cholewką do połowy łydki.

Opracowanie: Elżbieta Piskorz-Brenekova

Fragment publikacji: Piskorz-Branekova, Elżbieta; Grabowska, Agnieszka, Tradycyjne ubiory województwa mazowieckiego, Województwo Mazowieckie, Warszawa 2024

Ubiory ze zbiorów Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie